موافقتنامه تغییر اقلیم ­پاریس، قطعه‌ای از پازل سند ۲۰۳۰ یونسکو

۱۳۹۶-۰۶-۰۶ دسته‌بندی: آخرین تحولات, بررسی سیاسی

در هدف ۱۳ سند ۲۰۳۰ توسعه پایدار به بحث تغییر اقلیم پرداخته شده و راهکار پیشنهادی جلوگیری از انتشار گاز دی‌اکسید کربن و کاهش مصرف نفت و گاز است که نمود اصلی این دیدگاه را می‌توان در موافقتنامه تغییر اقلیم پاریس مشاهده کرد.

امروزه یکی از مسائلی که جامعه بشری با آن دست به گریبان است مربوط به تغییرات آب و هوای جهان است. بر همین اساس سیزدهمین هدف سند مادر توسعه پایدار ۲۰۳۰  تحت عنوان «اقدام فوری برای رویارویی با تغییر اقلیم و آثار آن» در مورد حوزه تغییر اقلیم تعریف شده است.

البته باید توجه داشت که در مورد علت این پدیده سازمان­‌هایی نظیر(Intergovernmental Panel on Climate Change) IPCC گزارش­‌هایی را ارائه نموده‌­اند که در آن انتشار گازهای گلخانه‌ای نظیر دی­‌اکسید کربن انسان‌­ساخت را علت افزایش دمای زمین و بروز تغییر اقلیم عنوان کرده‌­اند. اما در طرف دیگر بخشی از جامعه علمی معتقدند نظریه تاثیر گازهای گلخانه‌ای انسان‌ساخت از قوت و استحکام کافی برخوردار نیست و باید علت این پدیده را در نظریات دیگر مانند تغییرات محوری چرخشی زمین، فعالیت‌های خورشید و غیره جستجو کرد. در واقع نتیجه مستقیم حاصل از رویکرد موجود در نهادهای بین‌المللی، کاهش بهره­‌مندی از منابع نفت و گاز در سطح دنیا برای کاهش انتشار دی اکسید کربن خواهد بود که آثار آن در اقتصاد کشورهای دارندگان این منابع مانند ایران غیر قابل چشم پوشی است.

همانطور که ذکر شد اجماع علمی بر روی علل پیدایش گرمایش جهانی وجود ندارد اما در همین مرحله سند توسعه پایدار از کشورهای جهان می­‌خواهد که اقدامات لازم و هماهنگ در راستای کاهش انتشار دی اکسید کربن انجام دهند. در بند دوم این هدف در بیان اقدامات لازم برای جلوگیری از تغییر اقلیم آمده است:« ادغام اقدامات مرتبط با تغییر اقلیم در سیاست‌ها، راهبردها و برنامه­‌ریزی­‌های ملی».

این در حالی است که با توجه به تفاوت در میزان ذخایر نفت و گاز در بین کشورهای مختلف و طبع آن تفاوت در برنامه های ملی کشورهای جهان بر روی میزان استفاده از این منابع در آینده انرژی خود، طبیعی است با توجه به فقدان اجماع علمی در این زمینه اجازه دخالت کشورهای سلطه‌جو برای مدیریت منابع ملی و سیاست گذاری بر روی نحوه­ استفاده از آن منطقی به نظر نمی­‌رسد.

حال آنکه در صورت درستی نظریه گازهای گلخانه‌ای این کشورهای اروپایی بودند که از سال‌­های ابتدای انقلاب صنعتی تاکنون با استفاده بی حد و مرز از منابع فسیلی توسعه اقتصادی پیدا کردند و وضع موجود را پدید آوردند. لذا  ایجاد محدودیت برای کشورهای در حال توسعه مانند ایران در بهره­‌گیری از منابع خدادای نفت و گاز تحت عنوان اسنادی مانند موافقت­نامه پاریس مانع از رشد اقتصادی خواهد شد. حال آنکه تاکنون ایران به رشد اقتصادی مطلوب و بهره‌گیری مناسب از مزیت ملی خود در استفاده از نفت و گاز در صنایع پایین دستی برای ایجاد ارزش افزوده بیشتر دست نیافته است.

در بند الف ۱۳ این سند برای تشویق کشورهای در حال توسعه برای پیوستن به معاهدات ذیل این سند مانند موافقت­نامه پاریس آمده است:« اجرای تعهد کشورهای توسعه­ یافتۀ عضو کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد پیرامون تغییر اقلیم، برای تأمین مشترک مبلغی معادل ۱۰۰ میلیارد دلار آمریکا در سال تا سال ۲۰۲۰ ، به منظور تأمین نیازهای کشورهای در حال توسعه در چارچوب اقدامات معنی دار ». حال آنکه در پیمان قبل از موافقت نامه پاریس نیز ساز و کار مشابهی به نام CDM برای تشویق کشورهای در حال توسعه در نظر گرفته شده بود.

در این مکانیزم قرار بود کشورهای توسعه یافته بخشی از طرح‌های کاهش انتشار دی اکسید کربن را در کشورهای کمتر توسعه یافته مانند ایران اجرایی کنند. در پیمان کیوتو ایران با وجود زمینه مناسب برای اجرای طرح‌های کاهش انتشار (به دلیل شدت مصرف انرژی بالا) و با توجه به مقام هفتم در میزان انتشار، تنها شاهد اجرای ۱۳ طرح از کل ۶۰۶۰ طرح مکانیسم توسعه پاک (CDM) بود.

این در حالی است که عملکرد کشورهای در حال توسعه مانند چین، هند، مالزی، اندونزی و ویتنام به مراتب از ایران بهتر بوده است. به عنوان نمونه چین با جذب ۳۵۸۶ طرح، هند با جذب ۱۳۶۶ و برزیل با جذب ۲۸۹ طرح، توانستند از این مکانیسم در راستای کاهش انتشار و افزایش بهره‌وری استفاده کنند. از طرفی در موافقت‌نامه پاریس نیز به‌طور شفاف مقصد کمک‌های کشورهای توسعه‌یافته مشخص نشده است و این ممکن است منجر به تجربه ناموفق کیوتو شود.

در مقام جمع بندی باید گفت هدف ۱۳ سند توسعه پایدار۲۰۳۰ به دنبال ایجاد سازوکاری برای ایجاد همبستگی جهانی برای کاهش بهره­گیری از منابع نفت و گاز در همه کشورهای جهان است. حتی در کشورهایی که تاکنون به دلیل مشکلات داخلی قادر به استفاده از این منابع برای ایجاد اشتغال و رشد اقتصادی مطلوب نبوده‌اند. از این رو ایجاد موافقت­نامه پاریس هم در همین راستی ارزیابی می­شود که هدف آن ایجاد محدودیت در استفاده از مزیت نسبی کشورهایی نظیر ایران برای رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال است.

ساعد سرمدی

منبع: فارس