آیا کشورهای نفتی عربی به دنبال اجرای موافقت‌نامه پاریس هستند؟

۱۳۹۷-۱۰-۱۵ دسته‌بندی: بررسی اقتصادی

موافقت‌نامه تغییر اقلیم پاریس در سال ۲۰۱۵ در شهر پاریس و در قالب بیست و یکمین جلسه (COP21) کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد(UNFCCC) شکل گرفت. بسیاری از طرفداران داخلی این معاهده معتقدند با توجه به حضور کشورهای نفتی و همسایه ایران در این معاهده، لازم است تا جمهوری اسلامی نیز برای همراهی با جامعه بین‌الملل در این توافقنامه حضور پیدا کند.

کشورهای نفتی حاشیه خلیج‌فارس که در کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد در گروه کشورهای درحال‌توسعه دسته‌بندی می­شوند، در پیوستن به موافقت‌نامه پاریس موضع هوشمندانه‌ای اتخاذ کرده­اند. این کشورها با علم به اختیاری بودن میزان تعهدات داوطلبانه (INDC)در موافقت‌نامه پاریس، سعی در همراهی ظاهری با این معاهده داشته‌اند تا هزینه برهم زدن آن بر دوش کشورهای دیگر مانند آمریکا قرار گیرد.

از طرف دیگر با توجه به وابستگی اقتصادی کشورهای نفتی به منابع حاصل از فروش نفت و گاز و برنامه‌ریزی‌های صورت گرفته در برنامه‌های کلان برای حرکت به سمت بهره‌مندی از این منابع در صنایع داخلی برای رشد اقتصادی، این کشورها تعهدات غیرقابل ارزیابی و یا بسیار ناچیزی در تعهدات داوطلبانه خود اعلام کردند. به‌عنوان نمونه عربستان سعودی که رتبه دوم دنیا در تولید نفت دارد[۱]، در INDC خود بیان داشته: «اقدامات و برنامه‌های ارائه شده در این سند به دنبال دستیابی به منافع حاصل از کاهش انتشار به میزان ۱۳۰ میلیون تن تا سال ۲۰۳۰ به‌صورت سالانه است که از طریق تنوع‌بخشی اقتصادی و انطباق دهی صورت می‌پذیرد[۱].»[۲]

همان‌طور که در INDC عربستان مشاهده می‌شود، این کشور تعهدات کاهش انتشار خود را در هیچ یک از قالب‌های متداول ارائه تعهد ارائه نکرده و از میزان آزادی اختیار در این زمینه نهایت استفاده را برده است. دلیل این امر عدم ارائه تعهدات قابل ارزیابی است؛ چراکه کاهش ۱۳۰ میلیون تنی انتشار گازهای گلخانه­ای در سال، قابل‌سنجش نخواهد بود چون ممکن است به‌عنوان نمونه این کشور مدعی شود که در نظر داشته دو یا چند نیروگاه یا پالایشگاه احداث کند که به دلیل تعهدات ارائه شده به UNFCCC از احداث آن صرف‌نظر کرده و لذا تعهدات خود را انجام داده است، حال اینکه امکان دخالت ارگان‌های نظارتی در صحت این موضوع در هاله‌ای از ابهام است؛ چراکه توان بازرسی برنامه‌های داخلی کشورها را ندارند و تنها بر اساس تعهدات ارائه شده میزان اجرای آن را می‌سنجند. جالب است عربستان سعودی همین تعهدات را نیز به شکل مشروط ارائه کرده و در این رابطه در INDC خود آورده: «اجرای این تعهدات بلند پروازانه مشروط به رشد اقتصادی روزافزون و افزایش سهم فروش نفت در اقتصاد ملی است[۲].» [۲]

کشور قطر نیز که رتبه سوم دنیا در ذخایر گاز طبیعی را در اختیار دارد [۱]، در برنامه مشارکت ملی مدنظر خود (INDC) از ارائه هرگونه عدد برای میزان کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای خود شانه خالی کرده و تنها به ذکر اقداماتی کیفی برای اصلاح نظام اقتصادی اکتفا کرده است. در INDC قطر از اقداماتی مانند افزایش راندمان انرژی (Energy Efficiency)، افزایش سهم انرژی‌های تجدید پذیر (Clean Energy and Renewables)، تحقیق و توسعه در زمینه انرژی‌های پایدار (Research and Development)، افزایش سطح کیفیت نظام آموزش محیط‌زیست (Education) و افزایش سهم توریسم از تولید ناخالص داخلی (Tourism) برای کاهش انتشار سخن به میان آمده اما هیچ یک از این فعالیت‌ها به‌صورت کمی بیان نشده و قابل ارزیابی نیست [۳].

کشور عراق نیز که جزو کشورهای دارنده منابع عظیم نفت و گاز است و بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا[۳] رتبه پنجم در ذخایر نفت دنیا را دارد [۱]، INDC خود را به زبان عربی منتشر کرده است تا تفسیرهای دیگر از آن صورت نپذیرد. این کشور در INDC خود میزان ۱ درصد کاهش انتشار تعهد ارائه کرده که نشان از احتیاط بالا در ارائه تعهدات بین‌المللی این کشور است. [۴]

علاوه بر این روسیه و آمریکا نیز که جزو کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت و گاز دنیا هستند به ترتیب به موافقت‌نامه پاریس نپیوستند و از آن خارج شده‌اند. در این شرایط جمهوری اسلامی ایران که در مجموع ذخایر نفت و گاز رتبه نخست دنیا را دارد در برنامه خود خبر از کاهش ۱۲ درصدی انتشار نسبت به سناریو BAU داده است که بر اساس گزارش سازمان محیط‌زیست موجب کاهش ۷ درصدی ارزش تولید در کل اقتصاد کشور خواهد شد. در این شرایط ضروری است که مجلس شورای اسلامی و دولت رفتار هوشمندانه‌ای در مواجهه با موافقت‌نامه پاریس داشته باشند تا منافع ملی حفظ شود.

منابع:

[۱]    U.S. Energy Information Administration,” Available: www.eia.gov

[۲] “The Intended Nationally Determined Contribution of the Kingdom of Saudi Arabia,” Riyadh, 2015. Available: http://yon.ir/z2Hmp
[۳] “Qatar Intended Nationally Determined Contributions (INDCs) Report,” State of Qatar, Ministry of Environment, 2015.available: http://yon.ir/nryKd
[۴] “برنامه مشارکت ملی مدنظر عراق,” سازمان محیط‌زیست عراق, ۲۰۱۵٫ available: http://yon.ir/yjdtI

 

[۱] The actions and plans outlined in this submission seek to achieve mitigation co-benefits ambitions of up to 130 million tons of CO2 eq avoided by 2030 annually through contributions to economic diversification and adaptation

[۲] These ambitions are contingent on the Kingdom’s economy continuing to grow with an increasingly diversified economy and a robust contribution from oil export revenues to the national economy

[۳] EIA